Je hoeft niet steeds tegen dezelfde muur aan te lopen....

Wat de Yoga Sutra’s ons leren over patronen herkennen en andere keuzes maken.

Ken je dat? Je neemt je voor om het deze keer anders te doen. Je gaat beter je grenzen bewaken, je niet meer zo druk maken of eindelijk eens wat meer tijd voor jezelf nemen. En toch gebeurt het weer. Voor je het weet, zit je in precies dezelfde situatie als waar je de vorige keer zo graag uit wilde blijven. Je zegt ja terwijl je nee bedoelt. Je gaat door terwijl je eigenlijk moe bent. Je blijft nadenken over iets waar je helemaal geen invloed op hebt. En achteraf denk je: hoe kan het toch dat ik hier wéér terechtkom? Het is een menselijke eigenschap. We vallen gemakkelijk terug in vertrouwde patronen, zelfs als die ons niet gelukkig maken. Maar wat als je niet steeds opnieuw tegen dezelfde muur hoeft aan te lopen?

Een bijzondere les uit de yogafilosofie

In de Yoga Sutra’s van Patanjali vinden we een korte, maar betekenisvolle uitspraak:

Yoga Sutra 2.16 — Heyam duḥkham anāgatam

Het lijden dat nog niet is gekomen, kan worden voorkomen.

Dat klinkt misschien alsof je met de juiste instelling alle narigheid in het leven kunt vermijden. Maar zo eenvoudig is het natuurlijk niet. Er gebeuren jammergenoeg dingen waar we geen invloed op hebben. We krijgen te maken met teleurstellingen, verlies, veranderingen en situaties die we niet zelf hebben gekozen. De sutra wijst ons op iets anders: hoewel we niet alles kunnen voorkomen wat ons overkomt, kunnen we soms wél voorkomen dat we onszelf steeds opnieuw in dezelfde pijnlijke situaties brengen.

Daarvoor moeten we leren herkennen wat er gebeurt. Welke keuzes maken we automatisch? Welke gewoontes houden we in stand? En misschien wel de belangrijkste vraag: wat maakt dat we blijven doen wat ons eigenlijk niet goed doet? Je kent de uitspraak wel; als je blijft doen wat je deed krijg je wat kreeg.

Waarom we blijven doen wat niet werkt

Patronen ontstaan niet zomaar. Meestal hebben ze ons ooit geholpen.

Omdat je hebt geleerd om rekening te houden met anderen, omdat je graag wilt dat iedereen zich prettig voelt. Of je bent gewend om verantwoordelijkheid te nemen en problemen op te lossen. Misschien heb je ontdekt dat hard werken je waardering oplevert, of dat je door je aan te passen de lieve vrede bewaart. Dat zijn op zichzelf helemaal geen verkeerde eigenschappen. Het wordt pas lastig wanneer ze zo vanzelfsprekend worden dat je niet meer stilstaat bij wat ze jou kosten.

Je blijft bijvoorbeeld ja zeggen tegen verzoeken, ook als je agenda al vol zit of je gewoon moe bent. Je blijft proberen een situatie te verbeteren, terwijl je eigenlijk al lang voelt dat het niet bij je past. Of je blijft hopen dat iets vanzelf verandert, zonder te onderzoeken of jij zelf iets anders zou kunnen doen. En zo beland je steeds opnieuw op dezelfde plek.

Niet omdat je niet beter weet. Soms weet je juist heel goed wat er anders zou moeten. Alleen is weten nog iets anders dan daadwerkelijk anders handelen.

Soms begint verandering met erkennen wat je nodig hebt

Ook in mijn eigen leven merk ik hoe belangrijk het is om te luisteren naar wat werkelijk bij me past. Werken voor een baas is niet helemaal mijn ding, het wrijft en schuurt. Toch heb ik dit meer dan 20 jaar wél gedaan.... En nog recentelijker: Ik heb ervaren hoe fijn het is om weer mijn eigen plek te hebben. Een plek waar ik mijn eigen ritme kan volgen, waar ik thuis ben en waar ik zelf bepaal hoe mijn dag eruitziet. Ik kan tijd doorbrengen met iemand om wie ik geef en daarna weer teruggaan naar mijn eigen huis. Die ruimte voelt goed. Niet omdat alles daarmee ineens perfect is, maar omdat ik merk wat het met me doet wanneer ik keuzes maak die beter aansluiten bij wat ik nodig heb.

Ik denk dat we vaak heel lang zoeken naar een oplossing buiten onszelf. We proberen een situatie passend te maken, passen ons aan of denken dat we ons er gewoon overheen moeten zetten. Totdat er een moment komt dat we ontdekken dat er ook een andere mogelijkheid is.  Je mag/moet jezelf serieus nemen. Je hoeft niet eindeloos vol te houden omdat je nu eenmaal ooit voor iets hebt gekozen. Je mag altijd opnieuw kijken. Je mag bijstellen. En ja, je mag ontdekken dat iets wat ooit goed voelde, inmiddels niet meer bij je past. 

De rol van yoga: leren waarnemen voordat je reageert

En daar komt yoga in beeld.

Op de yogamat oefenen we niet alleen onze spieren of onze balans. We oefenen aandacht. Erbij blijven. Niet afdwalen. Ervaren wat er NU is.  We merken op wanneer we ons inspannen, wanneer we onze adem vasthouden en wanneer we verder willen dan wat voor ons lichaam eigenlijk prettig is. Misschien herken je het wel: je probeert een houding nét iets verder uit te voeren. Je vergelijkt jezelf met degene naast je. Je baalt omdat iets niet lukt en probeert het nog een keer, met nog meer kracht. Maar wat gebeurt er als je even stopt? Als je voelt wat er werkelijk aan de hand is, kun je ontdekken dat harder je best doen niet altijd de oplossing is. Misschien heb je juist minder inspanning nodig. Misschien mag je de houding aanpassen. Misschien is het goed om even rust te nemen.

Ook tijdens meditatie oefen je om waar te nemen en even niet te reageren. Jeuk aan je neus, laat het maar jeuken. Haar dat kriebelt in je gezicht, negeer het maar. Heb je al ervaren wat er dan gebeurt?

Dit zijn kleine oefeningen in iets wat we ook buiten de yogamat kunnen gebruiken: eerst waarnemen, dan pas reageren.

Je hoeft niet iedere impuls te volgen. Je hoeft niet automatisch dezelfde reactie te geven. Tussen wat er gebeurt en wat je vervolgens doet, kan ruimte ontstaan. En hier gaat het om:  in die ruimte ligt de mogelijkheid om een andere keuze te maken.

Niet altijd. Niet meteen. Maar wel steeds vaker, wanneer je ermee oefent.

Je hoeft niet te wachten tot je tegen de muur botst

Vaak herkennen we een patroon pas achteraf. Wanneer we uitgeput zijn, opnieuw ruzie hebben, teleurgesteld raken of merken dat we alweer geen tijd voor onszelf hebben genomen. Dan denk je: dit had ik kunnen zien aankomen. Sja, misschien wel. Maar het heeft weinig zin om jezelf daar vervolgens ook nog eens op af te rekenen. Het herkennen van patronen is geen examen dat je moet halen. Het is een proces waarin je steeds iets meer leert begrijpen van jezelf.

Je kunt beginnen met kleine vragen:

• Wat gebeurt er steeds opnieuw in mijn leven waar ik eigenlijk last van heb?

• Welke rol speel ik daar zelf in, zonder mezelf daarvoor de schuld te geven?

• Wat voel ik meestal al voordat ik weer in dat patroon terechtkom?

• Welke kleine, andere keuze zou ik de volgende keer kunnen maken?

Je hoeft niet meteen je hele leven om te gooien. Soms begint verandering met één keer nee zeggen. Met op tijd stoppen. Met een gesprek voeren dat je steeds uitstelt. Of met erkennen dat je iets niet langer op dezelfde manier wilt doen. En wellicht ontdek je dat je een situatie niet kunt veranderen, maar wel de manier waarop je ermee omgaat.

Het is helaas geen garantie op een leven zonder pijn of teleurstelling. Het is wel een manier om bewuster met jezelf en je mogelijkheden om te gaan.

Een kleine oefening voor deze week

Neem deze week eens een paar minuten de tijd om stil te staan bij een situatie die zich regelmatig herhaalt en je energie kost.

Ga rustig zitten, voel je ademhaling en probeer de situatie niet meteen op te lossen. Kijk er alleen eens naar met nieuwsgierigheid.

Wat gebeurt er steeds? Wat doe jij op zo'n moment? Wat probeer je te bereiken of te voorkomen? En wat zou er gebeuren als je de volgende keer één klein ding anders doet?

Je hoeft niet direct een antwoord te hebben. Soms is het al waardevol om een patroon te herkennen voordat je er middenin zit.

Misschien merk je de volgende keer dat je op het punt staat om automatisch ja te zeggen. Of dat je weer over je grens dreigt te gaan. Dat moment van herkenning is belangrijk. Je hebt dan de mogelijkheid om even stil te staan en jezelf af te vragen: wil ik dit eigenlijk wel op deze manier doen?

Misschien kies je alsnog hetzelfde. Ook dat kan. Het gaat er niet om dat je alles meteen goed doet, maar dat je leert zien waar je mogelijkheden liggen.

Je mag een andere weg kiezen

De yogafilosofie nodigt ons uit om met aandacht naar onszelf te kijken. Niet om onszelf voortdurend te verbeteren, maar om beter te begrijpen wat ons beweegt en welke keuzes ons helpen om met meer bewustzijn te leven.

Yoga Sutra 2.16 herinnert ons eraan dat we niet machteloos hoeven toe te kijken terwijl dezelfde patronen zich blijven herhalen. We kunnen leren herkennen wat ons niet goed doet en onderzoeken of er een andere weg mogelijk is.

Misschien kun je niet voorkomen dat er ooit weer een muur op je pad staat. Soms hoort die nu eenmaal bij het leven.

Maar je hoeft er niet iedere keer met dezelfde snelheid tegenaan te lopen.

Soms kun je eerder afremmen. Soms kun je eromheen lopen. En soms ontdek je dat je helemaal niet verder hoeft op de weg die je tot nu toe hebt gevolgd.

Je hoeft niet steeds tegen dezelfde muur aan te lopen. Je mag leren herkennen wanneer het tijd is om een andere weg te kiezen.

En misschien is dat wel een van de mooiste dingen die yoga ons kan leren: niet dat we onszelf of ons leven volledig onder controle moeten krijgen, maar dat we steeds opnieuw de ruimte mogen nemen om bewuster te kiezen.